Het Bio-psycho-sociaal Model: Waarom je gezondheid meer is dan alleen je lichaam.
Wanneer we denken aan gezondheid dan denken we vaak aan ons lichaam: eet gezond, beweeg genoeg en ga naar de dokter als je ziek bent. Maar mijns inziens is gezondheid is meer dan alleen fysiek welzijn. Het Biopsychosociaal model helpt ons begrijpen dat lichamelijke klachten niet op zichzelf staan, maar beïnvloed worden door psychologische en sociale factoren.
Wat is het Biopsychosociaal Model?
Het Biopsychosociaal model werd in 1977 geïntroduceerd door de Amerikaanse arts George Engel. Hij stelde dat gezondheid niet alleen door biologische factoren wordt bepaald, maar ook door psychologische en sociale aspecten. Dit betekent dat hoe je je voelt, hoe je denkt en hoe je omgeving eruitziet allemaal invloed hebben op je algehele gezondheid.
Dit model kijkt naar drie hoofdaspecten:
- Biologisch – Je genen, immuunsysteem, voeding, beweging en medische geschiedenis. Hier vallen ook zaken onder zoals erfelijke ziektes en lichamelijke aandoeningen die direct invloed hebben op je gezondheid.
- Psychologisch – Je gedachten, emoties, stressniveau en mentale veerkracht. Hoe ga je om met tegenslagen? Hoe denk je over jezelf en je mogelijkheden? Psychologische factoren kunnen een grote rol spelen bij het ervaren van pijn en herstel na ziekte.
- Sociaal – Je relaties, werkomgeving, financiële situatie en cultuur. Sociale factoren kunnen bijdragen aan gezondheid of juist stress veroorzaken, zoals werkdruk, financiële zorgen of een gebrek aan sociale steun.
Waarom is dit Model Belangrijk?
Het Biopsychosociaal model biedt een completer beeld van gezondheid dan een puur medische benadering. De Hongaarse-Canadese arts en auteur Gabor Maté heeft veel bijgedragen aan het begrip van de relatie tussen emotionele onderdrukking, stress en ziekte. Volgens Maté is er een sterke verbinding tussen langdurige stress, trauma en het ontstaan van chronische ziekten. Hij stelt dat veel fysieke aandoeningen, zoals auto-immuunziekten en verslavingen, geworteld zijn in diepere psychologische en sociale oorzaken.
Maté benadrukt hoe onderdrukte emoties en onverwerkte trauma’s zich kunnen manifesteren in lichamelijke klachten. Hij wijst erop dat veel mensen geneigd zijn om hun eigen behoeften te negeren en pleasen in sociale contexten, wat leidt tot chronische stress en verhoogde vatbaarheid voor ziekte. Meer valt hierover te lezen in zijn boek “Wanneer het lichaam nee zegt” De visie van Maté sluit dus nauw aan bij het Biopsychosociaal model, omdat het benadrukt dat ziekte niet alleen een biologisch fenomeen is, maar sterk wordt beïnvloed door hoe we omgaan met stress en onze sociale omgeving.
Een link met de Polyvagaal Theorie
Een andere interessante aanvulling op het Biopsychosociaal model is de Polyvagaal Theorie, ontwikkeld door dr. Stephen Porges. Deze theorie gaat over hoe ons autonome zenuwstelsel reageert op stress en sociale interacties. Volgens Porges heeft ons zenuwstelsel drie toestanden:
- Sociale betrokkenheid (ventrale vagale staat) – Wanneer we ons veilig voelen, zijn we sociaal verbonden, ontspannen en kunnen we goed omgaan met uitdagingen.
- Vechten/Vluchten (sympathische activatie) – Bij stress of gevaar schakelt ons lichaam over naar een staat van verhoogde alertheid, waarbij adrenaline vrijkomt en we klaar zijn om te reageren.
- Bevriezen (dorsale vagale shutdown) – Bij overweldigende stress of trauma kan ons zenuwstelsel in een overlevingsmodus schieten, wat kan leiden tot apathie, dissociatie en uitputting.
Deze theorie helpt verklaren waarom langdurige stress en trauma fysieke en mentale klachten kunnen veroorzaken. Mensen die continu in een staat van vechten of vluchten zitten, ervaren vaak verhoogde stresshormonen, wat bijdraagt aan chronische ziekten. Anderen kunnen vastzitten in een bevriesmodus, wat leidt tot depressie en een gevoel van machteloosheid.
Door de Polyvagaal Theorie te koppelen aan het Biopsychosociaal model en de inzichten van Gabor Maté, wordt duidelijk hoe ons zenuwstelsel, onze emoties en sociale relaties samenhangen met onze gezondheid. Ademhalingsoefeningen, lichaamsgerichte therapieën en veilige sociale connecties kunnen helpen om het zenuwstelsel te reguleren en het herstel te bevorderen.
Hoe werkt het in de praktijk?
Stel, iemand heeft chronische rugpijn. Volgens het traditionele medische model zou de focus liggen op medicijnen of fysiotherapie. Maar met het Biopsychosociaal model, de inzichten van Maté en de Polyvagaal Theorie kijken we breder:
- Biologisch: Heeft de persoon een lichamelijke oorzaak, zoals een hernia? Is er sprake van een ontsteking of een blessure?
- Psychologisch: Ervaart de persoon stress of angst, wat de pijn kan verergeren? Zijn er onderliggende psychische problemen zoals depressie of een burn-out? Heeft de persoon mogelijk onverwerkt trauma dat zich fysiek uitdrukt?
- Sociaal: Werkt de persoon in een stressvolle omgeving of heeft hij/zij weinig sociale steun? Zijn er problemen thuis of financiële zorgen die de klachten kunnen versterken?
- Zenuwstelsel-regulatie: Zit de persoon vast in een vecht-/vluchtmodus of een bevriesmodus? Kan ademhaling, beweging of sociale steun helpen om het zenuwstelsel te kalmeren?
Hoe help ik klanten bij het herstel van de balans?
Als lichaamsgerichte coach kun ondersteun ik klanten bij het herstellen van de balans tussen lichaam, geest en sociale interacties. Enkele effectieve tools en technieken die ik inzet zijn:
- Ademhalingsoefeningen – Helpen het zenuwstelsel te reguleren en spanning los te laten.
- Polyvagaal oefeningen – Specifieke technieken om van een vecht-/vluchtmodus naar een veilige sociale staat te schakelen.
- Mindfulness en lichaamsbewustzijn – Helpen klanten contact te maken met hun lichaam en emoties.
Door deze technieken te combineren, help ik klanten bij het loslaten van stress, het herstellen van zenuwstelsel-balans en het versterken van hun algehele welzijn.
Conclusie
Gezondheid is meer dan alleen je lichaam. Door ook je mentale en sociale welzijn in overweging te nemen, kun je een completer beeld krijgen van wat je nodig hebt om je echt goed te voelen. De inzichten van Gabor Maté onderstrepen hoe stress en emotionele onderdrukking bijdragen aan fysieke klachten, en de Polyvagaal Theorie helpt ons begrijpen hoe het zenuwstelsel hierop reageert. Als lichaamsgerichte coach ondersteun ik met praktische technieken je lichaam en zenuwstelsel te reguleren en weer in balans te komen.
Wil jij bewuster omgaan met je gezondheid? Kijk dan eens naar deze drie pijlers en ontdek waar jij verbeteringen kunt aanbrengen! En wil je hierbij meer ondersteuning. Voel je vrij om contact met mij op te nemen.